Kurumsal metinlerin bir bölümü gereğinden karmaşık yazılır ve okuyucu anlamak için cümleyi ikinci kez okumak zorunda kalır. Sade dil bu yükü ortadan kaldırmayı hedefler. Ne var ki çeviride sadeleştirme, kaynağa sadakat sınırıyla karşılaşır.
Tanım
Sade dil, okuyucunun metni ilk okuyuşta anlamasını hedefleyen yaklaşımdır. Ölçüt okuyucudur. Yaklaşım yazıma ilişkindir.
Bilgi eksiltmemesi
Sadeleştirme bilgi eksiltmek değildir. Aynı bilgi daha anlaşılır verilir. Ayrım temeldir.
Cümle yapısı
Uzun ve iç içe yapılar bölünür. Her cümle tek bir fikri taşır. Okuma yükü azalır.
Sözcük seçimi
Gereksiz yere ağdalı sözcükler yerine yaygın karşılıkları kullanılır. Teknik terimler korunur. Ayrım gözetilir.
Edilgen yapının azaltılması
Eylemi kimin yaptığı belli olur. Edilgen yapı sorumluluğu gizleyebilir. Etken tercih edilir.
Bilgi sırası
Okuyucunun önce ihtiyaç duyduğu bilgi öne alınır. Sıra anlamayı hızlandırır. Yapı planlanır.
Başlık ve liste kullanımı
Uzun paragraflar başlık ve listelerle bölünür. Metin taranabilir olur. Biçim içeriği destekler.
Okuyucu odaklılık
Metin kurumun değil okuyucunun bakışıyla kurulur. Kurum içi jargon açıklanır. Perspektif değişir.
Kamu metinlerinde kullanımı
Vatandaşa yönelik metinlerde sade dil giderek daha çok beklenir. Bazı ülkelerde düzenlemeye bağlanmıştır. Eğilim güçlenmektedir.
Tüketici metinlerinde kullanımı
Sözleşme öncesi bilgilendirmelerde anlaşılırlık zorunludur. Karmaşık metin yükümlülüğü karşılamayabilir. Uygulama yaygınlaşır.
Çeviride sınırı
Kaynak metin karmaşıksa çeviri onu sadeleştiremez. Sadeleştirme kaynağa müdahaledir. Yetki gerekir.
Yetki alınması
Sadeleştirme istenmişse yazılı olarak belirtilir. Aksi halde sadık çeviri yapılır. Kapsam tanımlanır.
Hukuki metinlerde risk
Yükümlülük doğuran cümlelerde sadeleştirme anlamı daraltabilir. Bu metinlerde uygulanmaz. Sınır kesindir.
Teknik metinlerde denge
Teknik doğruluk korunarak dil sadeleştirilebilir. Terimler değişmez. Yapı değişir.
Kontrollü dille farkı
Kontrollü dil kurala, sade dil okuyucuya odaklanır. İkisi örtüşebilir. Amaçları farklıdır.
Ölçülebilirliği
Okunabilirlik ölçütleri vardır ama tek başına yeterli değildir. Ölçüt yol gösterir. Karar insana aittir.
Kurumsal ses ile uyum
Sadelik kurumsal sesi zayıflatmamalıdır. İkisi birlikte tasarlanır. Kılavuz bunu tanımlar.
Kaynak metne öneri
Çeviri sırasında fark edilen karmaşık yapılar müşteriye bildirilebilir. Bu geri bildirim özgün metni de iyileştirir. Katkı yapıcı olur.
Kurumsal kazanç
Sade yazılmış metinler daha az soru üretir ve müşteri hizmetleri yükünü azaltır. Kazanç yalnız çeviride değil kullanımda da görülür. Etki geniştir.
Neyle karıştırılır
Sade dil sıkça basitleştirme ve içerik eksiltme sanılır. Oysa amacı bilgiyi azaltmak değil aynı bilgiyi ilk okuyuşta anlaşılır kılmaktır; eksiltilmiş bir metin sade değil eksiktir.